# OLTP vs OLAP

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/karsilastirma/oltp-vs-olap
Son güncelleme: 2026-10-03

Kısaca: OLTP sistemleri sipariş ve ödeme gibi çok sayıda küçük, hızlı transaction'ı işler; OLAP ise geçmiş veri üzerinde büyük analitik sorgular çalıştırır.

## OLTP ile OLAP arasındaki fark nedir?

Online transaction processing, yani OLTP, bir işletmeyi an be an yürütendir: bir sipariş oluşturmak, bir bakiyeyi güncellemek, bir koltuk ayırtmak. Her transaction birkaç satıra dokunur ve aynı anda binlerce kullanıcı varken bile hızlı ve doğru olmalıdır. Online analytical processing, yani OLAP, ise işletmeyi açıklayandır: geçen çeyrekte hangi ürünlerin en hızlı büyüdüğü gibi, milyonlarca ya da milyarlarca satırı tarayıp toplayarak yanıtlanan sorular.

Tasarımları bu iş yüklerinden doğar. PostgreSQL, MySQL ve SQL Server gibi OLTP veritabanları veriyi satır satır saklar, hızlı aramalar için normalize şemalar ve indeksler kullanır ve ACID transaction'lara dayanır. BigQuery, Snowflake, Redshift ve ClickHouse gibi OLAP sistemleri ise veriyi genellikle sütun sütun saklar, denormalize yıldız şemalar kullanır ve sorguları birçok makineye dağıtır.

Veri genellikle OLTP'den OLAP'a akar. ETL ya da akış hatları operasyonel veriyi, temizlenip başka kaynaklarla birleştirildiği bir veri ambarına kopyalar. Onları ayrı tutmak müşteri transaction'larını yavaş raporlardan korur ve analistlerin özgürce sorgu yapmasını sağlar.

Sık yapılan bir yanlış, tek bir veritabanının büyük ölçekte ikisini de eşit derecede iyi yapabileceğini düşünmektir. HTAP denen bazı sistemler ikisini birleştirmeye çalışır; küçük şirketler de raporları çoğu zaman OLTP veritabanlarının bir replikası üzerinde çalıştırır. Veri büyüdükçe ayrı bir analitik sistem genellikle değer hâle gelir.

| Özellik | OLTP | OLAP |
| --- | --- | --- |
| Amaç | Günlük işleri yürütmek | Geçmişi ve eğilimleri analiz etmek |
| Tipik sorgu | Birkaç satırı okumak ya da yazmak | Milyonlarca satırı tarayıp toplamak |
| Depolama düzeni | Satır yönelimli | Genellikle sütun yönelimli |
| Şema | Normalize | Denormalize, çoğu zaman yıldız şema |
| Verinin güncelliği | Gerçek zamanlı | Hatlar üzerinden dakikalar ile bir gün geriden |
| Örnekler | PostgreSQL, MySQL, SQL Server, Oracle | BigQuery, Snowflake, Redshift, ClickHouse |

## OLTP şu durumlarda doğru seçim

- Siparişleri, ödemeleri, rezervasyonları ya da kullanıcı eylemlerini kaydediyorsunuz.
- Tek tek kayıtların hızlı ve tutarlı okuma ve yazmalarına ihtiyacınız var.
- Birçok kullanıcı aynı anda veri değiştiriyor.

## OLAP şu durumlarda doğru seçim

- Raporlar, paneller ya da iş zekâsı kuruyorsunuz.
- Büyük hacimli geçmiş verileri analiz ediyorsunuz.
- Analiz için birkaç kaynaktan gelen veriyi birleştiriyorsunuz.

## Sık sorulan sorular

**Veri ambarı OLAP mı?**

Evet. Veri ambarı, temizlenmiş geçmiş veriler üzerinde analitik sorgular için tasarlanmış bir depo olan en yaygın OLAP sistemi türüdür.

**OLTP veritabanımda analitik çalıştırabilir miyim?**

Küçük verilerde evet, ideal olarak raporların müşterileri yavaşlatmaması için bir okuma replikasında. Veri büyüdükçe analitiği bir OLAP sistemine taşımak genellikle daha hızlı ve daha ucuzdur.

**HTAP nedir?**

Hybrid transactional and analytical processing: iki iş yükünü tek bir sistemde, genellikle veriyi hem satır hem sütun biçiminde tutarak ele almayı hedefleyen veritabanlarıdır.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt