# DNS (Alan Adı Sistemi)

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/dns
Kategori: DevOps ve Bulut
Son güncelleme: 2026-09-30

Kısaca: DNS, internetin adlandırma sistemidir; example.com gibi insanın okuyabileceği alan adlarını bilgisayarların kullandığı sayısal IP adreslerine çevirir.

## DNS nedir?

Alan Adı Sistemi anlamına gelen DNS, çoğunlukla internetin telefon rehberi olarak anılır. İnsanlar `example.com` gibi adları hatırlar, ancak bilgisayarlar birbirini `203.0.113.10` (IPv4) ya da `2001:db8::10` (IPv6) gibi sayısal IP adresleriyle bulur. DNS adı adrese çevirir; böylece tarayıcınız hangi sunucuyla iletişim kuracağını bilir.

Bir web sitesini ziyaret ettiğinizde cihazınız, genellikle internet sağlayıcınız, şirketiniz ya da bir genel DNS hizmeti tarafından işletilen bir recursive resolver'dan adresi ister. Resolver'ın önbellekte yanıtı yoksa hiyerarşiyi dolaşır: bir root sunucu onu üst düzey alan adının (örneğin `.com`) sunucularına yönlendirir, onlar alan adının yetkili ad sunucularına yönlendirir ve bunlar da nihai yanıtı döndürür. Resolver sonra sonucu TTL (time to live) denen bir süre boyunca önbelleğe alır; bu yüzden tekrarlanan sorguların çoğu yalnızca birkaç milisaniye sürer.

Bir alan adının DNS ayarları kayıtlardan oluşur. `A` kaydı bir adı IPv4 adresine, `AAAA` kaydı IPv6 adresine eşler; `CNAME` kaydı bir adı başka bir adın takma adı yapar; `MX` kayıtları alan adı için e-postayı hangi sunucuların alacağını belirtir; `TXT` kayıtları ise alan adı doğrulama ve e-posta güvenliği gibi işler için kullanılan metni tutar. Geliştiriciler bir alan adını yeni bir sunucuya, yük dengeleyiciye, CDN'e ya da barındırma platformuna yönlendirdiklerinde bu kayıtları düzenler.

DNS sıklıkla alan adı kaydı ya da web barındırma ile karıştırılır. Registrar, alan adını satın aldığınız ve yenilediğiniz yerdir; DNS sağlayıcısı alan adının nereye işaret ettiğini belirten kayıtları barındırır; barındırma sağlayıcısı ise asıl web sitesini çalıştırır. Bir şirket üçünü birden yapabilir, ama bunlar ayrı işlerdir. Önbellekleme nedeniyle DNS değişiklikleri anında olmaz: eski yanıtlar TTL'leri dolana kadar sunulabilir; insanların DNS yayılmasını beklemekten söz etmesinin nedeni budur.

## Önemli noktalar

- DNS, alan adlarını IP adreslerine çevirir.
- Resolver'lar yanıtları root, üst düzey alan adı ve yetkili ad sunucularını sorgulayarak bulur.
- Yaygın kayıt türleri `A`, `AAAA`, `CNAME`, `MX` ve `TXT`'tir.
- Yanıtlar, her kaydın TTL değerinin belirlediği süre boyunca önbelleğe alınır.
- Önbellekleme nedeniyle DNS değişikliklerinin her yerde görünmesi zaman alabilir.

## Örnek: Komut satırından DNS kayıtlarını sorgulamak

```bash
# Look up the IPv4 address (A record) for a domain
dig example.com A +short

# Find which servers receive email for the domain
dig example.com MX +short

# Show the full answer, including the TTL in seconds
dig www.example.com

# A basic lookup with a tool available on most systems, including Windows
nslookup example.com
```

## Sık sorulan sorular

**DNS yayılması (propagation) nedir?**

DNS yayılması, bir DNS değişikliğinin her yerde görülmesi için geçen süredir. Dünyanın dört bir yanındaki resolver'lar eski kayıtların önbelleğe alınmış kopyalarını TTL süreleri dolana kadar tutar; bu yüzden güncellemeler birkaç dakikadan bir iki güne kadar sürebilir.

**A kaydı ile CNAME kaydı arasındaki fark nedir?**

A kaydı bir adı doğrudan bir IPv4 adresine yönlendirir. CNAME kaydı ise bir adı başka bir alan adına yönlendirir ve o ad da sonradan bir adrese çözülür; standart bir CNAME, `example.com` gibi alan adının kök noktasında kullanılamaz, çünkü orada gerekli olan diğer kayıtlarla bir arada bulunamaz.

**DNS hangi portu kullanır?**

DNS geleneksel olarak 53 numaralı portu kullanır: sorguların çoğu için UDP, büyük yanıtlar için TCP üzerinden. Şifreli varyantlar olan DNS over HTTPS (DoH) ve DNS over TLS (DoT), sorguları gizli tutmak için 443 ve 853 numaralı portları kullanır.

## Kaynaklar

- [RFC 1034: Domain Names – Concepts and Facilities](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.html)
- [RFC 1035: Domain Names – Implementation and Specification](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1035.html)

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt