# Dosya Sistemi

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/file-system
Kategori: İşletim Sistemleri
Son güncelleme: 2026-09-30
İngilizcesi: File System
Okunuşu: fayl sistım

Kısaca: Dosya sistemi, işletim sisteminin bir depolama aygıtındaki veriyi dosya ve klasörlere düzenleyen ve her parçanın nerede saklandığını izleyen bölümüdür.

## Dosya sistemi (file system) nedir?

Dosya sistemi, bir işletim sisteminin sabit disk, SSD, USB bellek ya da ağ paylaşımındaki veriyi saklamak, adlandırmak ve bulmak için kullandığı kurallar ve veri yapıları kümesidir. Dosya sistemi olmadan bir depolama aygıtı, bir dosyanın nerede bitip diğerinin nerede başladığını söylemenin yolu olmayan, ham bloklardan oluşan devasa bir dizi olurdu.

Çoğu dosya sistemi depolamayı sabit boyutlu bloklara böler ve her dosyanın adını, boyutunu, izinlerini, zaman damgalarını ve içeriğini hangi blokların tuttuğunu kaydeden meta veriyi tutar. Unix benzeri sistemlerde bu meta veri inode denen bir yapıda yaşar ve dizinler dosya adlarını inode'lara eşler. Birçok modern dosya sistemi, planlanan değişiklikleri önce bir günlüğe yazan journaling kullanır; böylece dosya sistemi bir çökme ya da elektrik kesintisinden sonra temiz biçimde toparlanabilir.

Dosya sistemi bir kütüphane kataloğu gibi çalışır. Kitaplar birçok rafa dağılmıştır, ancak katalog size her kitabın başlığını, yerini ve kimin ödünç alabileceğini söyler. Yaygın örnekler arasında Linux'ta ext4 ve Btrfs, Windows'ta NTFS, Apple aygıtlarında APFS ve çıkarılabilir sürücülerde FAT32 veya exFAT vardır.

Dosya sistemi bazen bir veritabanıyla ya da dosya yöneticisindeki klasör penceresiyle karıştırılır. Veritabanı, saklanan verinin üzerine yapılandırılmış sorgular, indeksler ve transaction'lar ekler; dosya sistemi ise esas olarak dosyaların tamamını saklar ve geri getirir. Gördüğünüz klasör penceresi ise yalnızca dosya sisteminin dizin ağacını gösteren bir programdır.

## Önemli noktalar

- Dosya sistemi, ham depolamayı adlandırılmış dosya ve dizinlere düzenler.
- Meta veri, her dosyanın boyutunu, izinlerini, zaman damgalarını ve veri bloklarını izler.
- Journaling, bir dosya sisteminin çökmelerden veya elektrik kesintisinden sonra toparlanmasına yardımcı olur.
- Farklı işletim sistemleri ext4, NTFS ve APFS gibi farklı dosya sistemleri kullanır.
- Programlar dosyalara `open`, `read` ve `write` gibi system call'larla erişir.

## Örnek: Linux'ta dosya sistemlerini ve dosya meta verisini incelemek

```bash
# Show mounted file systems, their types, and free space
df -hT

# Show a file's metadata: size, permissions, inode, timestamps
stat notes.txt

# Show inode numbers next to file names
ls -li
```

## Sık sorulan sorular

**Inode nedir?**

Inode, Unix benzeri dosya sistemlerinde bir dosyanın boyutu, sahibi, izinleri ve veri bloklarının konumları gibi meta verisini saklayan bir veri yapısıdır. Dosya adının kendisi, inode'a işaret eden dizinde saklanır.

**Bir dosya sistemini mount etmek ne demektir?**

Mount etmek, dosya sistemini mevcut dizin ağacındaki bir dizine bağlar; böylece dosyaları erişilebilir olur. Örneğin bir USB sürücü Linux'ta `/media/usb` konumuna mount edilebilir.

**FAT32 ile exFAT arasındaki fark nedir?**

İkisi de çoğu işletim sisteminde çalışan basit dosya sistemleridir; bu da onları USB sürücüler ve bellek kartları için popüler kılar. FAT32 tek bir dosyayı 4 GB ile sınırlar, exFAT ise bu sınırı kaldırır.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt