# JSON (JavaScript Object Notation)

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/json
Kategori: Backend ve API'ler
Son güncelleme: 2026-09-29
Okunuşu: ceysın

Kısaca: JSON, yapılandırılmış veriyi anahtar-değer çiftleri ve listelerle saklayıp aktarmaya yarayan, insanın da makinenin de okuyabildiği hafif bir metin biçimidir.

## JSON nedir?

JSON, yapılandırılmış veriyi düz metin olarak yazmanın basit bir yoludur. Anahtar-değer çiftlerinden oluşan nesneler için süslü parantez, dizi (array) adı verilen sıralı listeler için köşeli parantez ve küçük bir değer tipi kümesi kullanır: metinler (string), sayılar, boolean değerler (`true` veya `false`), `null`, nesneler ve diziler.

Söz dizimi JavaScript'ten gelse de JSON dilden bağımsızdır ve neredeyse her programlama dili onu okuyup yazabilir. Veriyi JSON metnine dönüştürmeye serileştirme (serialization), JSON metnini yeniden veri yapılarına çevirmeye ayrıştırma (parsing) denir; JavaScript'te bunlar `JSON.stringify()` ve `JSON.parse()` ile yapılır.

JSON, çoğu web API'sinin varsayılan veri biçimidir; ayrıca `package.json` gibi yapılandırma dosyalarında, log kayıtlarında ve NoSQL veritabanlarında doküman saklamak için de kullanılır. Popülerliği, kompakt olmasından, insanlar tarafından kolay okunmasından ve makineler tarafından kolay işlenmesinden gelir.

JSON sıklıkla JavaScript nesneleriyle karıştırılır, ancak daha katıdır: anahtarlar çift tırnak içinde olmalıdır, metinlerde tek tırnak kullanılamaz; yorumlara, sondaki virgüllere, fonksiyonlara ve `undefined` değerine izin verilmez. XML ile karşılaştırıldığında JSON daha kısadır ve koddaki nesne ve dizilerle daha doğrudan eşleşir.

## Önemli noktalar

- JSON, JavaScript Object Notation'ın kısaltmasıdır ancak neredeyse her dille çalışır.
- Veri; nesneler (`{}`), diziler (`[]`), metinler, sayılar, boolean değerler ve `null` olarak yazılır.
- Anahtarlar ve metinler çift tırnak kullanmalıdır.
- Standart JSON yorumlara ve sondaki virgüllere izin vermez.
- Web API'leri için en yaygın veri biçimidir.

## Örnek: JSON ile yazılmış bir kullanıcı kaydı

```json
{
  "id": 42,
  "name": "Ada Lovelace",
  "email": "ada@example.com",
  "isAdmin": false,
  "roles": ["editor", "author"],
  "address": {
    "city": "London",
    "country": "UK"
  },
  "lastLogin": null
}
```

## Sık sorulan sorular

**JSON ile JavaScript nesnesi arasındaki fark nedir?**

JavaScript nesnesi, çalışan bir programdaki bir değerdir; JSON ise veriyi temsil etmek için kullanılan bir metin biçimidir. JSON ayrıca daha katıdır: anahtarlar çift tırnak ister; fonksiyonlara, yorumlara ve `undefined` değerine izin verilmez.

**JSON'da yorum olabilir mi?**

Hayır. Standart JSON yorumları desteklemez; ancak bazı araçlar yapılandırma dosyaları için JSONC veya JSON5 gibi varyantları kabul eder.

**JSON ile XML arasındaki fark nedir?**

İkisi de yapılandırılmış veri için metin biçimleridir. JSON daha kısadır ve koddaki nesne ve dizilerle doğrudan eşleşir; XML ise açılış ve kapanış etiketleri kullanır ve eski kurumsal sistemlerde ve doküman biçimlerinde daha yaygındır.

## Kaynaklar

- [RFC 8259: The JavaScript Object Notation (JSON) Data Interchange Format](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8259.html)
- [ECMA-404: The JSON Data Interchange Syntax](https://ecma-international.org/publications-and-standards/standards/ecma-404/)

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt