# Kütüphane

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/library
Kategori: Programlamanın Temelleri
Son güncelleme: 2026-10-03
İngilizcesi: Library
Türkçe karşılığı: kitaplık
Okunuşu: laybrıri

Kısaca: Kütüphane, bir programın sık yapılan işleri o kodu kendisi yazmadan yapmak için çağırdığı, fonksiyon ve sınıf gibi hazır kodlardan oluşan bir koleksiyondur.

## Programlamada kütüphane (library) nedir?

Kütüphaneler, birçok programın ihtiyaç duyduğu çözümleri paketler. Kendi tarih işleme kodunuzu yazmak yerine bir tarih kütüphanesini çağırırsınız; grafikleri sıfırdan kurmak yerine bir grafik kütüphanesi kullanırsınız. Her dil ayrıca string'ler, koleksiyonlar, dosyalar ve ağ gibi temelleri içeren bir standart kütüphaneyle gelir; npm, pip ve Cargo gibi paket yöneticileri de yüz binlerce üçüncü taraf kütüphane ekler.

Bir kütüphane kullanırken kontrol sizin kodunuzdadır: `format(date)` ya da `axios.get(url)` çağrısını ne zaman yapacağına o karar verir; kütüphane işini yapar ve geri döner. Framework'ten klasik farkı budur; framework genel yapıyı sağlar ve kodunuzu doğru anlarda kendisi çağırır. Bu şöyle özetlenir: kütüphaneyi siz çağırırsınız, framework sizi çağırır.

Bir kütüphane kullanmak bir bağımlılık (dependency) üstlenmek demektir. Onun hataları, güvenlik açıkları, lisansı ve gelecekteki bakımı kısmen sizin de derdiniz olur; eklediğiniz her kütüphane kendi kütüphanelerini de beraberinde getirebilir. Popüler, iyi bakılan ve sürümleri net olan kütüphaneler daha güvenli bir seçimdir; lockfile'lar da tam sürümleri tekrarlanabilir tutar.

Sık yapılan bir yanlış, React'in bir framework olduğunu düşünmektir. React kendini kullanıcı arayüzleri kurmaya yarayan bir kütüphane olarak tanımlar: bileşenleri ve render etmeyi üstlenir; yönlendirme, veri yükleme ve derleme ise başka kütüphanelere ya da onun üzerine kurulmuş Next.js gibi framework'lere bırakılır.

## Önemli noktalar

- Kütüphane, programınızın sık yapılan işler için çağırdığı yeniden kullanılabilir koddur.
- Her dilin bir standart kütüphanesi vardır; paket yöneticileri üçüncü taraf olanları ekler.
- Kütüphaneyi siz çağırırsınız; framework ise sizin kodunuzu çağırır.
- Her kütüphane, kendi hataları, lisansı ve bakımı olan bir bağımlılıktır.
- React bir UI kütüphanesidir; Next.js onun üzerine kurulmuş bir framework'tür.

## Örnek: Kodu kendiniz yazmak yerine bir kütüphane kullanmak (Python)

```python
# Standard library: ships with Python
import json
from datetime import date

print(json.dumps({"today": date.today().isoformat()}))

# Third-party library: installed with  pip install requests
import requests

response = requests.get("https://api.github.com/repos/python/cpython")
print(response.json()["stargazers_count"])
# Your code decides when to call the library, then carries on.
```

## Sık sorulan sorular

**Kütüphane ile framework arasındaki fark nedir?**

Kütüphanede kontrol sizin kodunuzdadır ve bir şeye ihtiyaç duyduğunda kütüphaneyi çağırır. Framework'te ise kontrol framework'tedir: yapıyı o belirler ve sizin kodunuzu o çağırır. Buna kontrolün tersine çevrilmesi (inversion of control) denir.

**Standart kütüphane nedir?**

Bir programlama diliyle birlikte gelen; metin, matematik, dosyalar, tarihler ve ağ gibi sık ihtiyaçları karşılayan kütüphanedir. Python'un "pilleri dahil" (batteries included) standart kütüphanesi özellikle büyük olmasıyla bilinir.

**Kütüphane ile paket arasındaki fark nedir?**

Paket, bir paket yöneticisinin kurduğu, adı, sürümü ve meta verisi olan birimdir. Genellikle bir kütüphane içerir, ama araçlar ya da başka dosyalar da içerebilir.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt