# İşletim Sistemi (OS)

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/operating-system
Kategori: İşletim Sistemleri
Son güncelleme: 2026-10-03
İngilizcesi: Operating System
Okunuşu: apıreyting sistım

Kısaca: İşletim sistemi (OS), bilgisayarın donanımını yöneten temel yazılımdır; bu donanımı programlar arasında paylaştırır ve onu kullanmanın ortak bir yolunu sunar.

## İşletim sistemi (operating system) nedir?

İşletim sistemi olmasaydı her program diski, ekranı, klavyeyi ve ağ kartını kendisi sürmek zorunda kalırdı. İşletim sistemi bunu herkes için bir kez yapar. Çekirdeği (kernel) süreçleri CPU üzerinde zamanlar, her birine korunan kendi belleğini verir, depolamadaki dosyaları düzenler, sürücüler üzerinden cihazlarla konuşur ve kimin neye erişebileceğini denetler.

Programlar bu hizmetlere, genellikle dilin standart kütüphanesine sarılmış sistem çağrıları üzerinden ulaşır: bir dosyayı açmak, bir süreç başlatmak ya da ağ üzerinden veri göndermek gibi. Çekirdeğin üzerinde işletim sistemi kullanıcı alanı parçalarını da getirir: bilgisayarı kullanılabilir kılan bir kabuk ya da masaüstü, sistem servisleri, kütüphaneler ve araçlar.

Bugünkü başlıca aileler şunlardır: Windows; Linus Torvalds'ın 1991'de başlattığı ve sunucuların ve Android telefonların çoğunu çalıştıran Linux dahil Unix benzeri sistemler; ve Unix'ten türeyen Apple'ın macOS ve iOS'u. Unix'in kendisi 1969'da Bell Labs'te geliştirildi; süreçler, dosyalar ve birleştirilebilir küçük araçlar fikirleri bugün hâlâ modern sistemleri şekillendiriyor.

Sık yapılan bir yanlış, işletim sisteminin gördüğünüz masaüstü olduğunu düşünmektir. Pencereler, simgeler ve uygulamalar görünen katmandır; asıl önemli kısım, programların birbirine karışmasını önleyen ve donanımı adil şekilde paylaştıran alttaki çekirdektir. Sunucular çoğu zaman hiç grafik arayüz olmadan çalışır.

## Önemli noktalar

- İşletim sistemi donanımı yönetir ve programları çalıştırır.
- Çekirdeği süreçleri, belleği, dosyaları, cihazları ve izinleri yönetir.
- Programlar onun hizmetlerini sistem çağrılarıyla kullanır.
- Windows, Linux, macOS, Android ve iOS başlıca ailelerdir.
- Masaüstü yalnızca görünen katmandır; çekirdek özdür.

## Sık sorulan sorular

**İşletim sistemi ne yapar?**

Programları başlatır ve zamanlar, her birine bellek verir, dosyaları saklar ve düzenler, cihazları sürücüler aracılığıyla denetler, kullanıcıları ve izinleri yönetir; programların ve insanların kullandığı arayüzleri sağlar.

**İşletim sistemi ile çekirdek arasındaki fark nedir?**

Çekirdek, işletim sisteminin donanım üzerinde tam kontrolle çalışan merkezî parçasıdır. İşletim sistemi ise ayrıca onun etrafındaki kabuk, sistem servisleri ve araçlar gibi kullanıcı alanı programlarını da içerir.

**Linux bir işletim sistemi mi?**

Tam anlamıyla Linux bir çekirdektir. Ubuntu ya da Fedora gibi bir dağıtımda araçlar, kütüphaneler ve bir paket yöneticisiyle birleşince eksiksiz bir işletim sistemi oluşturur; insanların Linux derken genellikle kastettiği de budur.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt