# SQL (Yapılandırılmış Sorgulama Dili)

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/sql
Kategori: Veritabanları
Son güncelleme: 2026-09-29
Okunuşu: es-kyu-el ya da sikuıl

Kısaca: SQL, ilişkisel veritabanlarıyla çalışmanın standart dilidir; tablo oluşturmak ve içindeki veriyi eklemek, sorgulamak, güncellemek ve silmek için kullanılır.

## SQL nedir?

SQL, bilginin satır ve sütunlardan oluşan tablolarda tutulduğu ilişkisel veritabanlarındaki veriyi yönetmek için özel olarak tasarlanmış bir dildir. Hangi veriyi istediğinizi tarif edersiniz, veritabanı ise onu verimli biçimde nasıl bulacağını kendisi çözer. SQL 1970'lerde IBM'de geliştirildi ve ANSI ile ISO tarafından standartlaştırıldı.

SQL bildirimseldir (declarative): adım adım döngüler yazmak yerine, istediğiniz sonucu tarif eden `SELECT`, `INSERT`, `UPDATE` ve `DELETE` gibi ifadeler yazarsınız. `CREATE TABLE` gibi diğer ifadeler verinin yapısını tanımlar; `JOIN` ise ilişkili tabloların satırlarını birleştirir, örneğin siparişleri onları veren müşterilerle eşleştirir.

PostgreSQL, MySQL, SQLite, Microsoft SQL Server ve Oracle Database dahil hemen her ilişkisel veritabanı SQL kullanır. Her biri lehçe (dialect) adı verilen kendi eklentilerini getirir, ancak temel komutlar neredeyse her yerde aynı çalışır. SQL, veri analizi araçlarında ve veri ambarlarında da kullanılır; bu da onu yazılımdaki en yaygın biçimde işe yarayan becerilerden biri yapar.

SQL bir dildir, bir veritabanı ürünü değildir; dolayısıyla "SQL veritabanı" gibi bir ifade aslında SQL ile sorguladığınız bir ilişkisel veritabanı anlamına gelir. Genellikle başka veri modelleri kullanan NoSQL veritabanlarıyla karşılaştırılır. "S-Q-L" ve "sequel" telaffuzlarının ikisi de kabul edilir.

## Önemli noktalar

- SQL, ilişkisel veritabanları için standart dildir.
- Bildirimseldir: adımları değil, sonucu tarif edersiniz.
- Temel komutlar `SELECT`, `INSERT`, `UPDATE` ve `DELETE`'tir.
- `JOIN`, ilişkili tablolardaki verileri birleştirir.
- Veritabanları aynı temel SQL'i paylaşır, ancak kendi lehçe özelliklerini ekler.

## Örnek: İki tabloyu birleştirmek

```sql
-- Find the 5 customers who spent the most since the start of 2026
SELECT c.name, SUM(o.total) AS total_spent
FROM customers AS c
JOIN orders AS o ON o.customer_id = c.id
WHERE o.created_at >= '2026-01-01'
GROUP BY c.name
ORDER BY total_spent DESC
LIMIT 5;
```

## Sık sorulan sorular

**SQL bir programlama dili midir?**

SQL, veriyi sorgulamak ve yönetmek için tasarlanmış alana özgü bir dildir. Python ya da Java gibi genel amaçlı bir dil değildir; ancak PL/pgSQL gibi veritabanı eklentileri değişkenler, döngüler ve fonksiyonlar ekler.

**SQL ile MySQL arasındaki fark nedir?**

SQL dilin kendisidir; MySQL ise SQL kullanarak sorguladığınız belirli bir veritabanı yönetim sistemidir. PostgreSQL, SQLite ve SQL Server de SQL kullanan diğer veritabanlarıdır.

**SQL öğrenmek zor mu?**

`WHERE` ve `ORDER BY` ile birlikte `SELECT` gibi temel konular, sözdizimi İngilizceye yakın okunduğu için birkaç saatte öğrenilebilir. Birleştirmeler, indeksler ve sorgu optimizasyonu gibi ileri konularda ustalaşmak ise daha uzun sürer.

## Kaynaklar

- [PostgreSQL documentation: The SQL Language](https://www.postgresql.org/docs/current/sql.html)

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt