# URL (Tekdüzen Kaynak Bulucu)

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/url
Kategori: Web Geliştirme
Son güncelleme: 2026-09-30

Kısaca: URL, web'deki bir kaynağın adresidir; şema, sunucu adı, yol ve sorgu dizesi gibi bölümlerden oluşur ve tarayıcıya kaynağın nereden, nasıl alınacağını söyler.

## URL nedir?

Tekdüzen Kaynak Bulucu (Uniform Resource Locator) anlamına gelen URL, bir web sayfası, görsel ya da API uç noktası gibi belirli bir kaynağı işaret etmek için tarayıcıya yazdığınız veya kodda kullandığınız metin adrestir. Kaynağın nerede bulunduğunu ve ona ulaşmak için hangi protokolün kullanılacağını söyler. Web'deki her bağlantı bir URL'dir.

`https://shop.example.com:8443/products/42?color=red#reviews` örneğine bakalım. Burada `https` şema (scheme), `shop.example.com` sunucu adı (host), `8443` port (her şemanın bir varsayılanı olduğundan genellikle yazılmaz), `/products/42` yol (path), `?color=red` anahtar-değer parametrelerinden oluşan sorgu dizesi (query string) ve `#reviews` parçadır (fragment). Tarayıcı sunucu adını IP adresine çevirmek için DNS kullanır, porta bağlanır ve yolu ile sorgu dizesini bir HTTP isteğinde gönderir; parça ise tarayıcıdan hiç çıkmaz ve yalnızca sayfanın bir bölümüne atlamak ya da istemci tarafı kod için kullanılır.

URL bir posta adresi gibi çalışır: şehir ve bina (host) sizi doğru yere, daire numarası (yol) doğru kapıya ulaştırır; zarfın üzerindeki not (sorgu dizesi) ise ne istediğinizi söyler. Boşluk, `&` veya `?` gibi özel anlamı olan karakterler yüzde kodlamasıyla (percent-encoding) yazılmalıdır; örneğin boşluk `%20` olur. JavaScript'te `URL` sınıfı ve `encodeURIComponent` bunu sizin için halleder. Kısa ve okunabilir URL'lerin paylaşılması da daha kolaydır ve SEO'ya yardımcı olur.

URL çoğunlukla URI ve alan adıyla karıştırılır. URI (Uniform Resource Identifier), bir kaynağı tanımlayan her dizge için kullanılan daha geniş bir terimdir; her URL, ona nasıl ulaşılacağını da söyleyen bir URI'dir, `urn:isbn:0451450523` gibi bir URN ise bir konum vermeden bir şeyi adlandırır. `example.com` gibi bir alan adı ise bir URL'nin yalnızca bir parçasıdır, adresin tamamı değildir.

## Önemli noktalar

- URL, bir kaynağın adresidir; nerede olduğunu ve nasıl alınacağını birleştirir.
- Ana bölümleri şema, sunucu adı, isteğe bağlı port, yol, sorgu dizesi ve parçadır.
- `#` sonrasındaki parça tarayıcıda kalır ve sunucuya gönderilmez.
- Özel karakterler yüzde kodlamasıyla yazılmalıdır; örneğin boşluk `%20` olur.
- Her URL bir URI'dir, ama her URI bir URL değildir.

## Örnek: JavaScript'te URL okumak ve oluşturmak

```javascript
const url = new URL("https://shop.example.com:8443/products/42?color=red#reviews");

console.log(url.protocol); // "https:"
console.log(url.hostname); // "shop.example.com"
console.log(url.port);     // "8443"
console.log(url.pathname); // "/products/42"
console.log(url.searchParams.get("color")); // "red"
console.log(url.hash);     // "#reviews"

// Add a query parameter safely; special characters are encoded for you
url.searchParams.set("q", "red shoes & socks");
console.log(url.search); // "?color=red&q=red+shoes+%26+socks"
```

## Sık sorulan sorular

**URL ile URI arasındaki fark nedir?**

URI, bir kaynağı tanımlayan herhangi bir dizgedir; URL ise ona nasıl ulaşılacağını da söyleyen, `https://example.com/about` gibi bir URI'dir. Gündelik web geliştirmede iki sözcük çoğunlukla birbirinin yerine kullanılır.

**URL'deki sorgu dizesi (query string) nedir?**

Sorgu dizesi, `?` sonrasında yer alan ve `?page=2&sort=price` örneğindeki gibi `&` ile ayrılmış `key=value` çiftlerinden oluşan bölümdür. Sunucuya arama terimleri, filtreler veya sayfa numarası gibi ek parametreleri iletir.

**URL'ler büyük/küçük harfe duyarlı mıdır?**

Şema ve sunucu adı duyarlı değildir; yani `EXAMPLE.com` ile `example.com` aynı siteye ulaşır. Yol ve sorgu dizesi ise sunucuya bağlı olarak duyarlı olabilir; dolayısıyla `/About` ve `/about` farklı sayfalar olabilir.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt