# Web Erişilebilirliği

Adres: https://softwaredictionary.org/tr/terimler/web-accessibility
Kategori: Web Geliştirme
Son güncelleme: 2026-09-30
İngilizcesi: Web Accessibility
Okunuşu: veb eksesıbiliti

Kısaca: Web erişilebilirliği, ekran okuyucu, klavye, altyazı ya da yakınlaştırma kullananlar dahil herkesin kullanabildiği web siteleri geliştirme pratiğidir.

## Web erişilebilirliği nedir?

İngilizce accessibility kelimesinde a ile y arasında 11 harf bulunduğu için çoğunlukla a11y diye kısaltılan web erişilebilirliği, engelli kişilerin web sitelerini algılayabilmesi, anlayabilmesi, gezinebilmesi ve etkileşime girebilmesi için siteleri tasarlamak ve kodlamak demektir. Buna görme engelli ya da az gören, sağır ya da işitme güçlüğü çeken, motor veya bilişsel engeli olan kişiler dahildir; geçici bir yaralanması olan, yavaş bağlantıda bulunan ya da parlak güneş ışığında ekrana bakan herkese de yardımcı olur.

Ana kaynak, W3C'nin Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri'dir (WCAG); güncel sürüm WCAG 2.2, yasalarda ve sözleşmelerde olağan hedef ise AA düzeyidir. Dört ilkesi, içeriğin algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam olması gerektiğini söyler. Pratikte bu; görseller için metin alternatifleri, yeterli renk kontrastı, videolar için altyazı, form alanlarında net etiketler ve yalnızca klavyeyle kullanılabilen sayfalar anlamına gelir.

İşin çoğunu anlamsal HTML yapar: gerçek bir `<button>` Enter ve Boşluk tuşlarıyla odaklanıp etkinleştirilebilir, tıklanabilir bir `<div>` ise etkinleştirilemez. `aria-label` gibi ARIA nitelikleri özel bileşenlerdeki boşlukları doldurabilir; ancak ARIA'nın ilk kuralı, yerel bir HTML öğesi işi zaten görüyorsa onu kullanmamaktır. Bir binanın merdivenlerinin yanındaki rampa iyi bir benzetmedir: tekerlekli sandalye kullananlar için vazgeçilmezdir, ama bebek arabalı ebeveynler ve bavullu yolcular da kullanır.

Yaygın bir yanılgı, erişilebilirliğin yalnızca ekran okuyucularla ilgili olduğu ya da en sonda eklenen bir overlay (kaplama) widget'ıyla giderilebileceğidir. Lighthouse ve axe gibi otomatik araçlar sorunların yalnızca bir kısmını yakalar; bu yüzden ekipler geliştirme boyunca klavye, ekran okuyucu ve tarayıcı yakınlaştırmasıyla da test yapar. Erişilebilir sayfaların net bir yapısı ve metin alternatifleri olduğu için arama motorlarının ve yapay zekâ araçlarının anlaması da genellikle daha kolaydır.

## Önemli noktalar

- Erişilebilirlik, web sitelerini engelli kişilerin kullanımına açar.
- WCAG ana standarttır ve AA düzeyi yaygın hedeftir.
- Anlamsal HTML, klavye ve ekran okuyucu desteğini kendiliğinden sağlar.
- ARIA'yı yalnızca yerel HTML öğeleri işi göremediğinde kullanın.
- Otomatik denetimler yalnızca bazı sorunları yakalar; elle test şarttır.

## Örnek: Erişilemez ve erişilebilir işaretleme

```html
<!-- Inaccessible: not focusable, no role, no text for screen readers -->
<div class="icon-btn" onclick="search()">
  <img src="search.svg">
</div>

<!-- Accessible: a real button with a visible text label -->
<button type="button" onclick="search()">
  <img src="search.svg" alt="">
  Search
</button>

<!-- Every form field has a label linked by its id -->
<label for="email">Email</label>
<input id="email" type="email" autocomplete="email">
```

## Sık sorulan sorular

**a11y ne demektir?**

A11y, erişilebilirlik (accessibility) kelimesinin sayısal kısaltmasıdır: ilk harf a, son harf y ve aradaki 11 harf. Geliştirici sohbetlerinde, hashtag'lerde ve araç adlarında yaygındır.

**WCAG nedir?**

Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri (WCAG), test edilebilir erişilebilirlik gereksinimlerini A, AA ve AAA olmak üzere üç düzeyde tanımlayan W3C standardıdır. Çoğu kuruluş ve birçok yasa, AA düzeyinde WCAG 2.1 veya 2.2'yi hedefler.

**Erişilebilirlik overlay'leri bir web sitesini erişilebilir yapar mı?**

Hayır. Otomatik düzeltme vaat eden overlay widget'ları, alttaki koddaki eksik etiketleri, bozuk klavye desteğini ya da zayıf yapıyı onaramaz ve kullanıcıların kendi yardımcı teknolojilerini engelleyebilir. Gerçek erişilebilirlik, sitenin kendisini erişilebilir geliştirip test etmekten gelir.

---

Software Dictionary: https://softwaredictionary.org/tr · https://softwaredictionary.org/tr/llms.txt