Kitap 09
Yazılım Mimarisi
Büyük kod tabanlarını düzenli ve bakımı kolay tutan tasarım ilkeleri ve mimari stiller.
İçindekiler
- 01Adapter Deseni1Adapter deseni, mevcut bir sınıfı yeni bir arayüzle sararak bir arayüz bekleyen kodun uyumsuz bir arayüzü kullanabilmesini sağlayan yapısal tasarım desenidir.
- 02Backend for Frontend2Backend for frontend, web ya da mobil uygulama gibi her istemci türünün kendi ihtiyaçlarına göre uyarlanmış küçük bir backend aldığı bir mimari desendir.
- 03Builder PatternKurucu Kalıbı3Builder pattern, karmaşık bir nesneyi ayrı bir builder nesnesiyle, argümanlarla dolu uzun bir constructor yerine adlandırılmış adımlarla adım adım oluşturur.
- 04Circuit Breaker Deseni4Circuit breaker deseni, arızalı bir bağımlılığa yapılan çağrıları bir süre durdurarak ve zaman aşımlarını beklemek yerine hızlıca hata vererek sistemi korur.
- 05Clean ArchitectureTemiz Mimari5Clean architecture, temel iş kuralları framework'e, veritabanına ya da kullanıcı arayüzüne asla bağımlı olmasın diye yazılımı katmanlara ayırma yöntemidir.
- 06Consistent HashingTutarlı Hashleme6Consistent hashing (tutarlı hashleme), anahtarları sunuculara, sunucu eklenip çıkarıldığında yalnızca küçük bir kısmı yer değiştirecek şekilde dağıtır.
- 07CQRSCommand Query Responsibility Segregation (Komut Sorgu Sorumluluğu Ayrımı)7CQRS, veriyi değiştiren kodu (komutlar) veriyi okuyan koddan (sorgular) ayırarak iki ayrı modele bölen bir mimari desendir.
- 08Dağıtık Sistem8Dağıtık sistem, bir ağ üzerinden birlikte çalışan ve kullanıcılarına tek bir sistem gibi görünen bilgisayarlar kümesidir.
- 09Decorator PatternDekoratör Kalıbı9Decorator pattern, bir nesneyi aynı arayüze sahip başka bir nesneyle sararak orijinal kodu değiştirmeden ona loglama, önbellekleme gibi davranışlar ekler.
- 10Dependency InjectionBağımlılık Enjeksiyonu10Dependency injection, bir nesnenin ihtiyaç duyduğu diğer nesneleri kendisi oluşturmak yerine dışarıdan almasını sağlayan bir tasarım tekniğidir.
- 11Dikey Ölçekleme11Dikey ölçekleme (scale up), daha fazla makine eklemek yerine tek bir makineye daha fazla CPU, bellek ya da daha hızlı depolama vererek kapasiteyi artırır.
- 12Domain-Driven DesignAlan Odaklı Tasarım12Domain-driven design, kodu iş alanına yakından modelleyen ve alan uzmanlarıyla aynı dili kullanan bir yazılım geliştirme yaklaşımıdır.
- 13DRYDon't Repeat Yourself (Kendini Tekrar Etme)13DRY, her bilgi ya da mantık parçasının çoğaltılmak yerine tek bir yetkili temsile sahip olması gerektiğini söyleyen bir yazılım tasarım ilkesidir.
- 14Event Sourcing14Event sourcing, uygulama durumundaki her değişikliği değiştirilemez bir olay olarak saklayıp güncel durumu olayları yeniden oynatarak kuran tasarım desenidir.
- 15Factory Deseni15Factory deseni, nesne oluşturmayı özel bir fonksiyona ya da sınıfa taşıyan ve çağıranların somut sınıfı hiç adlandırmadığı oluşturucu bir tasarım desenidir.
- 16Gevşek Bağlılık16Gevşek bağlılık, bileşenlerin birbirine olabildiğince az bağımlı olduğu, böylece birinin diğerlerini bozmadan değişebildiği bir tasarım ilkesidir.
- 17Hata Toleransı17Hata toleransı, bir sistemin bazı donanım ya da yazılım bileşenleri arızalandığında, belki azalmış kapasiteyle de olsa doğru çalışmayı sürdürebilmesidir.
- 18Hexagonal ArchitectureAltıgen Mimari18Hexagonal architecture, çekirdek iş mantığının dış dünyayla yalnızca portlar ve değiştirilebilir adaptörlerle konuştuğu bir yazılım yapılandırma yöntemidir.
- 19İlgilerin Ayrılması19İlgilerin ayrılması, bir programı her biri davranışının açıkça tanımlanmış tek bir yönünden sorumlu ayrı parçalara bölen bir tasarım ilkesidir.
- 20İstemci-Sunucu Mimarisi20İstemci-sunucu mimarisi bir sistemi veri ya da işlem isteyen istemcilere ve bunları sağlayan sunuculara ayırır; tarayıcının sunucudan sayfa istemesi gibi.
- 21Katmanlı Mimari21Katmanlı mimari, uygulamayı sunum, iş mantığı ve veri erişimi gibi yatay katmanlara böler ve her katman yalnızca altındaki katmanı çağırır.
- 22KISS İlkesiKeep It Simple, Stupid (Basit Tut)22KISS ilkesi, sistemlerin olabildiğince basit tutulduğunda en iyi çalıştığını, gereksiz karmaşıklıktan kaçınılması gerektiğini söyleyen tasarım yönergesidir.
- 23Konsensüs Algoritması23Konsensüs algoritması, bir grup makinenin, bazıları çökse ya da mesajlar kaybolsa bile tek bir değerde ya da sıralı bir karar kaydında anlaşmasını sağlar.
- 24Mikroservisler24Mikroservisler, bir uygulamanın ağ üzerinden iletişim kuran, küçük ve bağımsız olarak dağıtılabilen servislere bölündüğü bir mimari tarzdır.
- 25Monolit25Monolit, tek parça olarak derlenip dağıtılan, tüm özelliklerin tek kod tabanını, tek süreci ve çoğunlukla tek veritabanını paylaştığı yazılım uygulamasıdır.
- 26MVCModel–View–Controller (Model–Görünüm–Denetleyici)26MVC, uygulamayı veri ve mantık için Model, gösterim için View ve kullanıcı girdisini yöneten Controller olmak üzere üçe ayıran bir mimari desendir.
- 27MVVMModel-View-ViewModel27MVVM (Model-View-ViewModel), ekranın durumunu ve eylemlerini ViewModel'in tuttuğu, View'in ona bağlandığı arayüz kalıbıdır; durum değişince arayüz de değişir.
- 28Observer Deseni28Observer deseni, subject adlı bir nesnenin durumu değiştiğinde abone listesini otomatik olarak bilgilendirdiği davranışsal bir tasarım desenidir.
- 29Olay Güdümlü Mimari29Olay güdümlü mimari, servislerin bir siparişin verilmesi gibi olaylar üreterek ve bunlara tepki vererek iletişim kurduğu bir yazılım tasarım tarzıdır.
- 30Ölçeklenebilirlik30Ölçeklenebilirlik, bir sistemin daha fazla kullanıcı ya da veri gibi artan iş yükünü, kaynak ekleyerek performansı düşmeden karşılayabilme yeteneğidir.
- 31Peer-to-PeerEşler Arası31Peer-to-peer (P2P, eşler arası), eşlerin merkezî sunucu olmadan doğrudan bağlanıp kaynak paylaştığı, her birinin hem istemci hem sunucu olduğu ağ tasarımıdır.
- 32Refactoring32Refactoring, mevcut kodun dışarıdan görünen davranışını değiştirmeden daha temiz ve bakımı kolay hâle getirmek için yeniden yapılandırılması sürecidir.
- 33Repository Deseni33Repository deseni, veri erişimini koleksiyon benzeri bir arayüzün arkasına gizler; iş kodu nesnelerin nerede saklandığını bilmeden yükleyip kaydedebilir.
- 34Saga Deseni34Saga deseni, birkaç servise yayılan bir işlemi yerel adımlar dizisi olarak çalıştırır ve bir adım başarısız olursa tamamlananları telafi eylemleriyle geri alır.
- 35Service DiscoveryServis Keşfi35Service discovery (servis keşfi), dağıtık bir sistemde servislerin, örnekler başlayıp durdukça değişen diğer servislerin güncel adreslerini bulma yoludur.
- 36Servis Odaklı Mimari36Servis odaklı mimari, kurumsal yazılımı birbiriyle standart sözleşmelerle iletişim kuran, yeniden kullanılabilir ve ağdan erişilebilir servislerden kurar.
- 37Sidecar Deseni37Sidecar deseni, bir uygulamanın yanında yaşam döngüsünü ve ağını paylaşan yardımcı bir süreç çalıştırarak loglama, proxy ya da güvenlik gibi özellikler ekler.
- 38Singleton Deseni38Singleton deseni, bir sınıfın yalnızca tek bir örneğinin bulunmasını sağlayan ve ona tek, küresel bir erişim noktası sunan oluşturucu bir tasarım desenidir.
- 39SOLIDTek Sorumluluk, Açık–Kapalı, Liskov Yerine Geçme, Arayüz Ayrımı, Bağımlılığın Tersine Çevrilmesi39SOLID, geliştiricilerin daha anlaşılır, genişletilebilir, test edilebilir ve bakımı kolay kod yazmasına yardım eden beş nesne yönelimli tasarım ilkesidir.
- 40Strangler Fig Deseni40Strangler fig deseni, eski bir sistemi özellikleri tek tek yeni koda yönlendirerek, eski sistem kapatılana kadar adım adım değiştirme yöntemidir.
- 41Strategy Deseni41Strategy deseni, değiştirilebilir algoritmaları tek arayüzün arkasına koyup çalışma zamanında aralarında geçiş yapılmasını sağlayan davranışsal bir desendir.
- 42Tasarım Deseni42Tasarım deseni, yazılım tasarımında sık görülen bir soruna kanıtlanmış, yeniden kullanılabilir çözümdür; hazır kod değil, genel bir şablon olarak anlatılır.
- 43Teknik Borç43Teknik borç, daha uzun sürecek daha iyi bir yaklaşım yerine şimdi hızlı ya da sınırlı bir çözüm seçilmesiyle doğan, gelecekteki ek iş maliyetidir.
- 44Twelve-Factor AppOn İki Faktörlü Uygulama44Twelve-factor app, bulutta taşınabilir, dağıtımı kolay ve ölçeklenmesi basit olması için on iki pratiğe göre geliştirilmiş bir web uygulamasıdır.
- 45Uyum45Uyum, bir modül, sınıf ya da servis içindeki sorumlulukların birbirine ne kadar ait olduğunun ölçüsüdür ve yüksek uyum iyi tasarımın işaretidir.
- 46YAGNIYou Aren't Gonna Need It (Buna İhtiyacın Olmayacak)46YAGNI, ileride gerekebilir diye değil, gerçekten ihtiyaç duyulana kadar bir özellik ya da soyutlama inşa etmemeyi söyleyen bir extreme programming ilkesidir.
- 47Yatay Ölçekleme47Yatay ölçekleme (scale out), bir sistemin kapasitesini tek bir makineyi büyütmek yerine daha fazla makine ekleyip işi onlara dağıtarak artırır.
- 48Yüksek Erişilebilirlik48Yüksek erişilebilirlik, bir sistemin, çoğunlukla yedeklilikle tek hata noktalarını ortadan kaldırarak neredeyse her zaman çalışır durumda kalabilmesidir.