Yan yana
En çok karıştırılan terimler, yan yana
155 karşılaştırma; her biri karşılıklı iki sayfa gibi: her terim nedir, aralarındaki fark ne ve hangisi ne zaman seçilir.
En çok merak edilenler
- SQLNoSQLSQL vs NoSQLSQL veritabanları veriyi sabit şemalı, ilişkili tablolarda saklar; NoSQL ise belge ya da anahtar-değer gibi, sunuculara yayılabilen esnek modeller kullanır.7 fark
- REST APIGraphQLREST vs GraphQLREST, her biri sabit biçimde veri döndüren birçok URL sunar; GraphQL ise istemcinin tam olarak ihtiyaç duyduğu alanları istediği tek bir endpoint sunar.7 fark
- TCPUDPTCP vs UDPTCP bir bağlantı açar, verinin eksiksiz ve sırayla ulaşmasını garanti eder; UDP ise garantisiz, bağımsız paketler gönderir ve düşük gecikme sunar.7 fark
- MergeRebaseGit Merge vs RebaseGit merge iki dalı, tüm geçmişi koruyan bir merge commit'iyle birleştirir; git rebase ise commit'lerinizi başka bir dalın üstüne taşıyıp düz bir geçmiş üretir.7 fark
- DockerKubernetesDocker vs KubernetesDocker konteyner imajı oluşturur ve konteynerleri tek makinede çalıştırır; Kubernetes ise onları bir kümede yönetir: zamanlama, ölçekleme ve kendini onarma.8 fark
- Kimlik DoğrulamaYetkilendirmeKimlik Doğrulama vs YetkilendirmeKimlik doğrulama, parola ya da passkey gibi yollarla kim olduğunuzu doğrular; yetkilendirme ise kimliğiniz bilindikten sonra neler yapabileceğinize karar verir.7 fark
Kitaplara göre bütün karşılaştırmalar
Programlamanın Temelleri12 karşılaştırma
- DerleyicivsYorumlayıcıDerleyici programın tamamını çalışmadan önce çevirir; yorumlayıcı ise kaynak kodu çalışma anında adım adım yürütür ve ham hız yerine hızlı geri bildirim sunar.
- OOPvsFonksiyonel programlamaNesne yönelimli programlama veriyi ve onu değiştiren metotları nesnelerde toplar; fonksiyonel programlama ise değişmez veriyi saf fonksiyonlarla dönüştürür.
- DizivsBağlı ListeDizi elemanları bellekte yan yana tutar, her elemana indeksiyle anında ulaşılır; bağlı liste ise düğümleri işaretçilerle bağlar: ekleme ucuz, arama yavaştır.
- CallbackvsPromiseCallback, iş bitince çağrılsın diye başka bir fonksiyona verilen fonksiyondur; promise ise gelecekteki bir sonucu temsil eder, zincirlenir ve hataları yakalar.
- DerleyicivsTranspilerDerleyici kodu makinenin ya da VM'in çalıştıracağı alt seviye bir biçime çevirir; transpiler ise başka bir üst seviye dile, örneğin TypeScript'i JavaScript'e.
- KütüphanevsFrameworkKütüphane, gerektiğinde çağırdığınız koddur; framework ise uygulamanın yapısını kurar ve kodunuzu kendisi çağırır. Kütüphaneyi siz, framework sizi çağırır.
- Statik TiplemevsDinamik TiplemeStatik tiplemede türler program çalışmadan önce, genelde derleyiciyle kontrol edilir; dinamik tiplemede türler değerlere aittir ve çalışırken kontrol edilir.
- EşzamanlılıkvsParalellikEşzamanlılık, birçok görevle örtüşen zamanlarda, tek çekirdekte bile ilgilenmektir; paralellik ise birden çok görevi ayrı çekirdeklerde aynı anda yürütmektir.
- SınıfvsNesneSınıf, bir türdeki şeylerin hangi veri ve davranışlara sahip olduğunu tarif eden plandır; nesne ise o plandan üretilen, kendi değerleri olan somut bir şeydir.
- PromisevsAsync/AwaitPromise, sonradan gelecek bir değeri temsil eden nesnedir; async/await ise promise'ler üzerine kurulu, onları adım adım kodla beklemeyi sağlayan sözdizimidir.
- Soyut SınıfvsInterfaceSoyut sınıf, alt sınıflarıyla kod ve durum paylaşır; interface ise yalnızca bir türün neler yapabildiğini bildirir ve bir sınıf birçoğunu uygulayabilir.
- BileşimvsKalıtımBileşim, kodu başka nesneleri tutup işi onlara devrederek yeniden kullanır (has-a); kalıtım ise bir üst sınıfı genişleterek yeniden kullanır (is-a).
Web Geliştirme26 karşılaştırma
- JavaScriptvsTypeScriptJavaScript, tarayıcıların ve Node.js'in çalıştırdığı dinamik tipli dildir; TypeScript ise ona statik tipler ekleyen ve JavaScript'e derlenen bir üst kümedir.
- SSRvsCSRSunucu tarafı oluşturmada (SSR) sunucu her istek için HTML'i tamamen hazırlar ve içerik hızlı görünür; CSR'da ise sayfayı tarayıcı JavaScript ile oluşturur.
- SSGvsSSRSSG her sayfayı derleme zamanında bir kez HTML'e çevirip herkese aynı dosyayı sunar; SSR ise HTML'i her istekte üretir, böylece güncel veri gösterebilir.
- CookievsLocal StorageCookie'ler, tarayıcının eşleşen her istekle sunucuya gönderdiği küçük verilerdir; local storage ise daha büyük veriyi tarayıcıda tutar ve hiç göndermez.
- DOMvsSanal DOMDOM, tarayıcının sayfa öğelerinden oluşan canlı ağacıdır; sanal DOM ise framework'lerin neyi değiştireceğine karar vermek için baktığı hafif bir kopyadır.
- CSS GridvsFlexboxCSS Grid öğeleri iki boyutta, satır ve sütunlara aynı anda yerleştirir; Flexbox ise onları tek bir satır ya da sütun boyunca dizer, bileşen içinde idealdir.
- CookievsOturumCookie, tarayıcının saklayıp her istekte gönderdiği küçük veridir; oturum ise sunucunun ziyaretçi için tuttuğu durumdur, cookie'deki bir kimlikle bulunur.
- ReactvsVueReact, JSX kullanan, yönlendirme ve state'i ekosisteme bırakan bir kütüphanedir; Vue ise HTML benzeri şablonlu, ikisine resmî araç sunan bir framework'tür.
- ReactvsAngularMeta'nın React'i başka araçlarla birleşen esnek bir UI kütüphanesidir; Google'ın Angular'ı ise yönlendirme, form ve HTTP'yi içeren kuralcı bir framework'tür.
- Next.jsvsReactReact, arayüzleri bileşenlerle kurmaya yarayan bir kütüphanedir; Next.js ise ona yönlendirme, sunucu tarafı render ve statik üretim ekleyen bir framework'tür.
- VitevsWebpackWebpack geliştirmede bile tüm uygulamayı sunmadan önce paketler; Vite ise yerel ES modülleri sunar, yalnızca production için paketler ve bu yüzden hızla açılır.
- FrontendvsBackendFrontend kullanıcının cihazında çalışır ve arayüzü çizer; backend ise sunucularda çalışır ve frontend'in dayandığı verileri ve kuralları tutar.
- DebouncevsThrottlingDebounce, olay patlaması durana kadar bekler ve fonksiyonu bir kez çalıştırır; throttle ise olaylar sürerken onu aralık başına en fazla bir kez çalıştırır.
- ReactvsSvelteReact sayfayı çalışma anında bir virtual DOM karşılaştırarak günceller; Svelte ise bileşenleri önceden, DOM'u doğrudan güncelleyen koda derler.
- VuevsAngularVue adım adım benimsenebilen hafif, progresif bir framework'tür; Angular ise her şeyi hazır getiren, kuralcı ve eksiksiz bir TypeScript framework'üdür.
- npmvsYarnnpm, Node.js ile gelir ve paketleri node_modules içine kurar; Yarn ise aynı depoyu kullanan, kendi lockfile'ı ve Plug'n'Play kurulumu olan ayrı bir istemcidir.
- npmvspnpmnpm her paketi her projenin düz node_modules klasörüne kopyalar; pnpm tek kopyayı ortak bir depoda tutup bağlar ve tanımlanmamış import'ları engeller.
- Tailwind CSSvsBootstrapTailwind CSS, kendi tasarımınızı kurmanız için küçük utility sınıfları sunar; Bootstrap ise tanıdık bir varsayılan görünümü olan hazır bileşenler sunar.
- Next.jsvsAstroNext.js, eksiksiz web uygulamaları için bir React framework'üdür; Astro ise içerik siteleri içindir ve JavaScript'i yalnızca etkileşimli adalara gönderir.
- Local StoragevsSession Storageİkisi de aynı API ile metin saklar; localStorage veriyi silinene kadar bütün sekmeler için, sessionStorage ise kapanana kadar tek bir sekme için tutar.
- IndexedDBvsLocal StoragelocalStorage, metin saklayan küçük ve senkron bir depodur; IndexedDB ise büyük yapılandırılmış veriler ve dosyalar için asenkron bir tarayıcı veritabanıdır.
- Shadow DOMvsSanal DOMİkisi farklı sorunları çözer: shadow DOM bir bileşenin işaretleme ve stillerini yalıtır; sanal DOM ise kütüphanelerin sayfayı verimli güncellemesini sağlar.
- SPAvsMPASPA tek sayfa yükler ve siz gezindikçe onu JavaScript ile yeniden çizer; MPA ise her bağlantı ya da form gönderiminde sunucudan yeni bir HTML sayfası yükler.
- WebSocketvsServer-Sent EventsWebSocket, istemci ve sunucunun her an mesaj gönderebildiği iki yönlü bir kanaldır; Server-Sent Events (SSE) ise yalnızca sunucunun güncelleme itmesini sağlar.
- HTTPvsHTTPSHTTPS, şifreli TLS üzerinden giden HTTP'dir: istekler aynıdır ama HTTPS onları dinleyenlerden gizler, değiştirilmeyi fark eder ve sunucunun kimliğini kanıtlar.
- HTTPvsWebSocketHTTP istek-yanıt modelidir: istemci sorar, sunucu bir kez cevap verir. WebSocket ise tek bağlantıyı açık tutar; böylece iki taraf da her an mesaj gönderebilir.
Backend ve API'ler14 karşılaştırma
- DjangovsFlaskDjango; ORM, yönetim paneli ve kimlik doğrulaması hazır gelen kapsamlı bir Python framework'üdür; Flask ise bu seçimleri size bırakan minimal bir framework'tür.
- APIvsSDKAPI, bir servisin sunduğu istekler ya da fonksiyonlardır; SDK ise genellikle bu API üzerine kurulan ve onu bir dilde kullanmayı kolaylaştıran araç takımıdır.
- Node.jsvsDenoİkisi de JavaScript'i V8 ile çalıştırır; Node.js script'lere tam erişim ve en büyük ekosistemi sunar, Deno ise TypeScript'i doğrudan çalıştırıp izin ister.
- Node.jsvsBunNode.js, V8 tabanlı köklü çalışma ortamıdır; Bun ise JavaScriptCore kullanan, daha hızlı açılan ve paket kurma, test ve paketlemeyi de yapan bir ortamdır.
- REST APIvsGraphQLREST, her biri sabit biçimde veri döndüren birçok URL sunar; GraphQL ise istemcinin tam olarak ihtiyaç duyduğu alanları istediği tek bir endpoint sunar.
- REST APIvsgRPCREST kaynakları HTTP üzerinden, genelde JSON ile sunar; gRPC ise tipli uzak fonksiyonları HTTP/2 ile ikili mesajlarla çağırır: daha hızlı ama tarayıcıda zor.
- REST APIvsSOAPREST, düz HTTP, URL ve genelde JSON kullanan hafif bir API tarzıdır; SOAP ise mesajları XML'e saran, katı bir WSDL sözleşmesi kullanan resmî bir protokoldür.
- Mesaj KuyruğuvsPub/SubMesaj kuyruğunda her mesaj tek bir tüketiciye gider, işçiler yükü paylaşır; pub/sub'da ise her mesaj her aboneye kopyalanır, böylece birçok servis tepki verir.
- API GatewayvsYük DengeleyiciYük dengeleyici trafiği aynı servisin kopyalarına dağıtır; API gateway ise her çağrıyı doğru servise yönlendiren ve kimlik doğrulamayı uygulayan tek ön kapıdır.
- KafkavsRabbitMQKafka, olayları kalıcı ve yeniden oynatılabilir bir log'da tutan bir akış platformudur; RabbitMQ ise mesajları kuyruklara yönlendirir ve onaylanınca siler.
- JSONvsXMLİkisi de yapılandırılmış veriyi metin olarak yazar: JSON daha hafiftir ve nesne ve dizilere karşılık gelir; XML ise nitelikler, namespace'ler ve şemalar ekler.
- gRPCvsGraphQLgRPC, tipli uzak metotları HTTP/2 üzerinden ikili Protobuf mesajlarıyla çağırır; GraphQL'de ise istemci tek endpoint'ten tam istediği JSON alanlarını sorgular.
- APIvsWebhookAPI'de uygulamanız veri istediği an bir istek gönderir; webhook'ta ise bir olay olur olmaz başka bir servis sizin URL'inize bir istek gönderir.
- Web SunucusuvsUygulama SunucusuWeb sunucusu HTTP bağlantılarını yönetir ve statik dosyaları sunar; uygulama sunucusu ise genellikle onun ardında kodunuzu çalıştırıp dinamik yanıtlar üretir.
Veritabanları11 karşılaştırma
- SQLvsNoSQLSQL veritabanları veriyi sabit şemalı, ilişkili tablolarda saklar; NoSQL ise belge ya da anahtar-değer gibi, sunuculara yayılabilen esnek modeller kullanır.
- ShardingvsVeritabanı ReplikasyonuSharding veritabanını böler, her sunucu verinin yalnızca bir kısmını saklar; replikasyon ise aynı veriyi yedeklilik ve okuma için birkaç sunucuya kopyalar.
- Data WarehousevsData LakeVeri ambarı temizlenmiş, yapılandırılmış veriyi hızlı sorgu için sabit bir şemada saklar; veri gölü ise her türden ham veriyi tutar, yapıyı okurken ekler.
- PostgreSQLvsMySQLPostgreSQL gelişmiş SQL'i, genişletilebilirliği ve titizliğiyle, MySQL ise sadeliği, hızı ve yaygınlığıyla bilinen açık kaynaklı ilişkisel veritabanlarıdır.
- OLTPvsOLAPOLTP sistemleri sipariş ve ödeme gibi çok sayıda küçük, hızlı transaction'ı işler; OLAP ise geçmiş veri üzerinde büyük analitik sorgular çalıştırır.
- FirebasevsSupabaseİkisi de uygulamalara hazır bir backend sunar: Firebase, Google'ın NoSQL tabanlı platformudur; Supabase ise PostgreSQL tabanlı, açık kaynak bir alternatiftir.
- MongoDBvsPostgreSQLPostgreSQL veriyi sabit şemalı tablolarda tutup SQL ile birleştirir; MongoDB ise esnek, JSON benzeri belgeler saklar ve sunuculara bölünmek için tasarlanmıştır.
- SQLitevsPostgreSQLSQLite, uygulamanın içinde çalışıp her şeyi tek dosyada tutan bir kütüphanedir; PostgreSQL ise istemcilerin ağ üzerinden bağlandığı bir veritabanı sunucusudur.
- RedisvsMemcachedİkisi de veriyi bellekte tutar; Memcached sade ve çok iş parçacıklı bir önbellektir, Redis ise veri yapıları, kalıcılık, replikasyon ve mesajlaşma ekler.
- ACIDvsBASEACID her transaction'ı doğru ve anında görünür kılar; BASE ise sistem erişilebilir ve ölçeklenebilir kalsın diye replikaların kısa süre ayrışmasına izin verir.
- ETLvsELTETL veriyi ayrı bir sistemde dönüştürüp yalnızca temiz sonucu yükler; ELT ise ham veriyi önce warehouse'a yükler ve orada, genellikle SQL ile dönüştürür.
DevOps ve Bulut17 karşılaştırma
- KonteynervsSanal MakineKonteyner uygulamayı bağımlılıklarıyla paketler, host'un çekirdeğini paylaşır; sanal makine kendi işletim sistemini çalıştırır, daha iyi yalıtır ama ağırdır.
- DockervsKubernetesDocker konteyner imajı oluşturur ve konteynerleri tek makinede çalıştırır; Kubernetes ise onları bir kümede yönetir: zamanlama, ölçekleme ve kendini onarma.
- Blue-Green DeploymentvsCanary DeploymentBlue-green iki tam ortam çalıştırır ve tüm trafiği bir anda yenisine geçirir; canary ise trafiğin önce küçük bir kısmını yeni sürüme yollar, sonra artırır.
- Reverse ProxyvsYük DengeleyiciTers proxy, istekleri arkasındaki sunuculara iletir ve TLS, önbellek, güvenlik ekler; yük dengeleyici ise yükü dağıtır, hiçbir sunucu aşırı yüklenmez.
- DevOpsvsSite Reliability EngineeringDevOps, hızlı ve güvenli yayın için geliştirme ile operasyonu birleştiren kültürdür; SRE ise Google'ın üretimi güvenilirlik hedefleriyle işletme pratiğidir.
- TerraformvsAnsibleTerraform bulut altyapısını tanımlayıp oluşturur ve bir state dosyasında izler; Ansible ise mevcut makineleri yapılandırır ve SSH üzerinden yazılım dağıtır.
- AWSvsAzureAWS, Amazon'un en eski, en büyük ve en çok servis sunan bulutudur; Azure ise zaten Microsoft ürünleri kullanan şirketlerde en güçlü olan Microsoft bulutudur.
- Docker ComposevsKubernetesDocker Compose çok container'lı bir uygulamayı tek makinede çalıştırır; Kubernetes ise container'ları bir kümede ölçekleme ve otomatik onarımla yönetir.
- IaaSvsPaaSIaaS, sanal makine gibi kendiniz yöneteceğiniz ham altyapıyı kiralar; PaaS ise kodunuzu çalıştırıp sunucu, işletim sistemi ve ölçeklemeyi sizin için yönetir.
- SLAvsSLOSLO, 30 günde isteklerin %99,9'unun başarılı olması gibi iç bir hedeftir; SLA ise müşterilere bir hizmet düzeyi vaat eder ve tutmazsa genellikle iade öngörür.
- AWSvsGoogle Cloudİkisi de eksiksiz genel bulut. AWS en geniş katalog ve ekosisteme sahip; Google Cloud ise veri analitiği, yapay zekâ, Kubernetes ve küresel ağıyla öne çıkar.
- JenkinsvsGitHub ActionsJenkins, kendiniz barındırıp eklentilerle genişlettiğiniz açık kaynak bir otomasyon sunucusudur; GitHub Actions ise GitHub'ın YAML tabanlı, hazır CI/CD'sidir.
- Docker ImagevsKonteynerDocker image, uygulamayı ve bağımlılıklarını taşıyan salt okunur bir şablondur; konteyner ise bu imajın kendi yazılabilir katmanı olan, çalışan bir örneğidir.
- KubernetesvsDocker Swarmİkisi de konteynerleri bir kümede çalıştırır; Docker Swarm Docker'a yerleşik ve basittir, Kubernetes ise karmaşıklık pahasına çok daha fazlasını yapar.
- ServerlessvsKonteynerServerless, kodunuzu sağlayıcının yönettiği sunucularda talep üzerine çalıştırır; konteyner ise uygulamanızı bağımlılıklarıyla paketler, denetim sizde kalır.
- TerraformvsPulumiTerraform altyapıyı kendi yapılandırma dili HCL ile tarif eder; Pulumi ise aynı kaynakları TypeScript ya da Python gibi dillerle tarif etmenizi sağlar.
- Sürekli EntegrasyonvsSürekli TeslimatCI, ana branch'e gelen her değişikliği otomatik olarak derleyip test eder; CD her test edilmiş build'i yayına hazır tutar, sürekli dağıtım ise onu yayınlar.
Sürüm Kontrolü7 karşılaştırma
- MergevsRebaseGit merge iki dalı, tüm geçmişi koruyan bir merge commit'iyle birleştirir; git rebase ise commit'lerinizi başka bir dalın üstüne taşıyıp düz bir geçmiş üretir.
- ForkvsBranchFork, bir deponun başka bir hesaptaki tam kopyasıdır, push edemediğiniz projelere katkı için kullanılır; branch ise aynı depodaki ayrı bir iş çizgisidir.
- Git ResetvsGit RevertGit reset dalı eski bir commit'e geri taşır ve sonrakileri atar; git revert ise bir commit'i geri alan yeni bir commit ekler, paylaşılan dallarda güvenlidir.
- GitvsGitHubGit, kodunuzun geçmişini bilgisayarınızda tutan sürüm kontrol aracıdır; GitHub ise Git depolarını barındırır, pull request, issue ve CI gibi özellikler ekler.
- Git FetchvsGit Pullgit fetch yeni commit'leri işinize dokunmadan indirir; git pull ise fetch yapar ve bu değişiklikleri hemen mevcut branch'inize merge ya da rebase eder.
- MergevsSquash MergeNormal merge bir branch'in her commit'ini korur ve onu bir merge commit'le bağlar; squash merge ise branch'in bütün commit'lerini tek bir yeni commit'te toplar.
- MonorepovsPolyrepoMonorepo birçok projeyi birlikte değişebilsinler diye tek bir depoda tutar; polyrepo ise her projeye kendi deposunu, geçmişini ve sürüm döngüsünü verir.
Güvenlik12 karşılaştırma
- Kimlik DoğrulamavsYetkilendirmeKimlik doğrulama, parola ya da passkey gibi yollarla kim olduğunuzu doğrular; yetkilendirme ise kimliğiniz bilindikten sonra neler yapabileceğinize karar verir.
- ŞifrelemevsHashingŞifreleme veriyi çözülebilecek şekilde bir anahtarla karıştırır; hashing ise geri çevrilemeyen, sabit uzunlukta bir parmak izi üretir; parolalar için idealdir.
- JWTvsOturumJWT, kullanıcının kimliğini içinde taşıyan imzalı bir token'dır, sorgusuz doğrulanır; session ise oturumu sunucuda tutar, istemciye rastgele bir kimlik verir.
- XSSvsCSRFXSS, güvenilen bir sitede çalışacak kötü amaçlı betik enjekte eder; CSRF ise oturumu açık kullanıcının tarayıcısını o siteye istenmeyen istek atmaya kandırır.
- SQL InjectionvsXSSSQL injection sunucuya saldırganın veritabanı komutlarını çalıştırtır; XSS ise saldırganın JavaScript'ini başka kullanıcıların tarayıcısında çalıştırır.
- OAuthvsSSOOAuth, uygulamanın başka servisteki kullanıcı verisine parolasız erişmesini sağlar; SSO ise birçok uygulamaya tek giriştir, SAML veya OpenID Connect'e dayanır.
- OAuthvsOpenID ConnectOAuth 2.0 ile uygulama access token'la kullanıcı adına API'ye erişir; OpenID Connect ise imzalı ID token'la kullanıcının kim olduğunu söyleyen bir katman ekler.
- Simetrik ŞifrelemevsAçık Anahtarlı KriptografiSimetrik şifreleme tek bir ortak gizli anahtar kullanır ve hızlıdır; asimetrik ise açık ve özel anahtar çiftiyle paylaşım sorununu çözer ama çok daha yavaştır.
- JWTvsOAuthOAuth, uygulamaya kullanıcı verisine sınırlı erişim veren bir çerçeve, JWT ise bir token biçimidir. Rakip değiller: OAuth çoğu zaman JWT erişim token'ı verir.
- SAMLvsOpenID Connectİkisi de tek oturum açma sağlar. SAML tarayıcıdan imzalı XML assertion'lar iletir; OpenID Connect OAuth 2.0 üzerine kuruludur ve imzalı bir JSON ID token verir.
- SSLvsTLSSSL, TLS'in eski ve güvensiz öncülüdür, bugün yalnızca adı yaşar; SSL diye anılan her bağlantı aslında TLS 1.2 ya da 1.3 kullanır.
- RBACvsABACRBAC izinleri admin ya da editor gibi roller üzerinden verir; ABAC ise her isteğe kullanıcının, kaynağın, eylemin ve bağlamın niteliklerine bakarak karar verir.
Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi15 karşılaştırma
- Makine ÖğrenmesivsDerin ÖğrenmeMakine öğrenmesi veriden öğrenen algoritmaları kapsar; derin öğrenme ise özellikleri kendi bulan, daha çok veri isteyen çok katmanlı sinir ağlarını kullanır.
- RAGvsFine-tuningRAG, modele soru anında ilgili belgeleri vererek güncel kaynaklardan yanıtlamasını sağlar; fine-tuning ise davranışını değiştirmek için modeli daha da eğitir.
- Denetimli ÖğrenmevsDenetimsiz ÖğrenmeDenetimli öğrenme modeli etiketli örneklerle eğitir ve yeni veri için tahmin yaptırır; denetimsiz öğrenme ise etiketsiz verideki örüntüleri ve grupları bulur.
- Yapay ZekâvsMakine ÖğrenmesiYapay zekâ makinelere insan zekâsı gerektiren işleri yaptırmayı hedefler; makine öğrenmesi bunun bir yoludur ve elle yazılmış kurallar yerine veriden öğrenir.
- ChatbotvsYapay Zekâ AjanıChatbot sohbet eder ve soruları yanıtlar; AI agent ise adımları planlayıp arama, kod çalıştırma ya da API'ler gibi araçlarla bir hedefe kendi başına ilerler.
- Prompt MühendisliğivsFine-tuningPrompt mühendisliği her istekle gönderilen talimatları değiştirir ve modele dokunmaz; fine-tuning ise modeli daha da eğiterek ağırlıklarını değiştirir.
- Üretken Yapay ZekâvsLLMÜretken yapay zekâ; metin, görüntü, ses ya da video gibi yeni içerik üreten her yapay zekâdır. LLM, metin ve kodda uzmanlaşmış bir üretken yapay zekâ türüdür.
- Model Context ProtocolvsAPIAPI, programların bir servisi kullandığı arayüzdür. MCP ise yapay zekâ uygulamalarını araç ve veriye bağlayan açık standarttır; sunucuları çoğu zaman API sarar.
- LLMvsKüçük Dil ModeliSLM, çok daha az parametreli bir LLM gibidir: ucuz ve hızlıdır, dizüstünde ya da telefonda çalışır; büyük modeller ise daha çok bilir, daha iyi akıl yürütür.
- SınıflandırmavsRegresyonSınıflandırma, spam olup olmaması gibi bir kategori; regresyon ise fiyat ya da teslimat süresi gibi bir sayı tahmin eder. İkisi de denetimli öğrenmedir.
- Aşırı ÖğrenmevsYetersiz ÖğrenmeAşırı öğrenen model eğitim verisini gürültüsüyle ezberler, yeni veride başarısız olur; yetersiz öğrenen, örüntüyü kaçıracak kadar basittir, her yerde zayıftır.
- Claude CodevsOpenAI CodexClaude Code ve OpenAI Codex ikisi de yapay zekâ kodlama ajanıdır; asıl farkları arkalarındaki modeller, çalıştıkları yerler ve ücretlendirmeleridir.
- CursorvsGitHub CopilotCursor, VS Code tabanlı ayrı bir yapay zekâ editörüdür; GitHub Copilot ise yapay zekâyı kullandığınız editörlere ve GitHub'ın kendisine ekler.
- Model Context ProtocolvsAgent2Agent ProtokolüMCP bir yapay zekâ ajanını araçlara, verilere ve prompt'lara bağlar; A2A ise farklı şirketlerden bile olsa ajanların birbirini bulup iş devretmesini sağlar.
- ClaudevsChatGPTAnthropic'in Claude'u ve OpenAI'ın ChatGPT'si iki yapay zekâ asistanıdır; arkalarındaki modeller, birkaç özellik ve çevrelerindeki araçlarla ayrılırlar.
Yazılım Mimarisi4 karşılaştırma
- MonolitvsMikroservislerMonolit tek birim olarak dağıtılan, kurması ve çalıştırması basit bir uygulamadır; mikroservisler ise onu bağımsız dağıtılıp ölçeklenen küçük servislere böler.
- MVCvsMVVMMVC uygulamayı model, view ve girdiyi ele alan controller'a ayırır; MVVM ise model ile view arasına bir ViewModel koyar ve onları data binding ile bağlar.
- MikroservislervsServis Odaklı MimariSOA kurumsal sistemleri merkezi bir veri yolu ile konuşan ortak servislere böler; mikroservisler ise tek uygulamayı bağımsız dağıtılan küçük servislere böler.
- Yatay ÖlçeklemevsDikey ÖlçeklemeYatay ölçekleme daha fazla makine ekleyip yükü onlara dağıtır; dikey ölçekleme ise tek bir makineye daha fazla CPU, bellek ya da daha hızlı depolama verir.
Test ve Kalite7 karşılaştırma
- Birim TestivsEntegrasyon TestiBirim testi, bir fonksiyon gibi küçük bir parçayı tek başına, milisaniyelerde denetler; entegrasyon testi ise birkaç parçanın birlikte çalıştığını denetler.
- Test Odaklı GeliştirmevsDavranış Odaklı GeliştirmeTDD'de geliştirici testi geçirecek koddan önce başarısız bir test yazar; BDD ise bunun üzerine kurulup davranışı ekibin okuyabileceği sade senaryolarla anlatır.
- Kara Kutu TestivsBeyaz Kutu TestiKara kutu testi yazılımı koda bakmadan, gereksinimlerine göre kontrol eder; beyaz kutu testi ise testleri kodun iç yapısına göre tasarlar.
- CypressvsPlaywrightCypress testleri tarayıcı içinde, etkileşimli bir çalıştırıcıyla yürütür; Microsoft'un Playwright'ı ise tarayıcıları dışarıdan yönetir ve birkaç dil destekler.
- Entegrasyon TestivsUçtan Uca TestEntegrasyon testi, kod ve veritabanı gibi birkaç bileşenin birlikte çalıştığını denetler; uçtan uca test ise tüm uygulamada tam bir kullanıcı akışı yürütür.
- MockingvsTest StubStub, test edilen kod çalışabilsin diye hazır yanıtlar döndürür; mock ise nasıl çağrıldığını da denetler ve beklenen çağrılar olmazsa test başarısız olur.
- LintingvsKod BiçimlendiriciLinter kodu olası hatalar ve riskli kalıplar açısından inceleyip raporlar; formatter ise yalnızca girinti ve satır sonları gibi düzeni yeniden yazar.
Ağlar8 karşılaştırma
- TCPvsUDPTCP bir bağlantı açar, verinin eksiksiz ve sırayla ulaşmasını garanti eder; UDP ise garantisiz, bağımsız paketler gönderir ve düşük gecikme sunar.
- LANvsWANLAN, bir bina ya da yerleşkedeki cihazları hızlı, özel hatlarla bağlar; WAN ise şehirleri ve ülkeleri aşan ağları, çoğu zaman internet üzerinden birleştirir.
- VPNvsProxy SunucusuVPN, cihazınızın tüm trafiğini şifreleyip güvenli bir tünelden geçirir; proxy ise yalnızca onu kullanan uygulamaların trafiğini, çoğu zaman şifresiz iletir.
- IPv4vsIPv6IPv4 32 bitlik adreslerle yaklaşık 4,3 milyar adres sağlar; IPv6 ise 128 bitlik adreslerle her cihaza kendi genel adresini verecek kadar adres sunar.
- GecikmevsThroughputGecikme (latency) tek bir isteğin ya da veri parçasının ulaşma süresidir; throughput ise bir sistemin birim zamanda işlediği veri ya da istek miktarıdır.
- Proxy SunucusuvsReverse ProxyForward proxy istemcilerin önünde durur ve isteklerini internete iletir; reverse proxy ise sunucuların önünde durur ve gelen istekleri onlar adına karşılar.
- TCPvsHTTPTCP iki program arasında güvenilir bir bayt akışı taşır; HTTP ise onun üzerinde çalışır ve bu baytlara istek ve yanıt olarak anlam kazandırır.
- HTTP/2vsHTTP/3İkisi de birçok isteği tek bağlantıdan gönderir; HTTP/2, kaybolan tek paketin her akışı durdurduğu TCP'de, HTTP/3 ise UDP üzerindeki QUIC'te çalışır.
Veri Yapıları3 karşılaştırma
- YığınvsKuyrukYığın en son ekleneni ilk çıkarır (son giren ilk çıkar, LIFO); kuyruk ise en eskiyi ilk çıkarır (ilk giren ilk çıkar, FIFO), tabak yığını ile kasa sırası gibi.
- Genişlik Öncelikli AramavsDerinlik Öncelikli AramaBFS çizgeyi kuyrukla seviye seviye gezer ve ağırlıksız çizgede en kısa yolu bulur; DFS ise bir dalda olabildiğince derine iner, sonra geri döner.
- Merge SortvsQuicksortMerge sort O(n log n) zamanı garanti eder ama ek bellek ister; quicksort ise pivot etrafında yerinde bölümler, genelde daha hızlıdır ama O(n²)'ye düşebilir.
İşletim Sistemleri7 karşılaştırma
- ThreadvsCoroutineThread'leri işletim sistemi zamanlar ve her an kesebilir; coroutine'ler yalnızca seçtikleri yerde durur, bu yüzden binlercesi tek bir thread'i paylaşabilir.
- ProcessvsThreadSüreç, kendi belleği olan çalışan bir programdır; iş parçacıkları ise bir sürecin içinde çalışıp onun belleğini paylaşır: daha hafif ama koordinasyonu daha zor.
- MutexvsSemaphoreMutex, paylaşılan kaynağı aynı anda tek bir iş parçacığına açar ve onu yalnızca alan bırakır; semafor ise en fazla N iş parçacığını içeri alan bir sayaçtır.
- Stack BelleğivsHeap BelleğiStack, çağrıların yerel değişkenlerini LIFO düzeniyle otomatik yönetir, hızlı ama küçüktür; heap ise çalışma zamanı verisini tutar, büyük ama yavaştır.
- CPUvsGPUCPU'da çeşitli ve sıralı işler için birkaç güçlü çekirdek vardır; GPU'da ise aynı işlemi çok sayıda veriye paralel uygulayan binlerce basit çekirdek vardır.
- TerminalvsShellTerminal, metin arayüzünü gösteren ve tuş vuruşlarınızı ileten programdır; shell (kabuk) ise onun içinde çalışıp komutlarınızı okuyan ve yürüten programdır.
- GPUvsTPUGPU, birçok üreticinin sattığı, grafik ve yapay zekâ için paralel işlemcidir; TPU ise Google'ın sinir ağları için yaptığı, Google Cloud'da kiralanan çiptir.
Programlama Dilleri9 karşılaştırma
- GovsRustGo, ağ servislerini hızla geliştirmek için çöp toplayıcılı, basit bir dildir; Rust ise bellek güvenliğini çöp toplayıcısız, sahiplik kurallarıyla sağlar.
- PythonvsJavaScriptPython, okunabilir kodu ve veri ile yapay zekâ kütüphaneleriyle bilinen genel amaçlı bir dildir; JavaScript ise tarayıcılarda ve Node.js'te çalışan web dilidir.
- PythonvsJavaPython veri, yapay zekâ ve betiklerde popüler, kısa ve dinamik tipli bir dildir; Java ise kurumsal yazılımda ve Android'de yaygın, statik tipli bir JVM dilidir.
- CvsC++C, 1970'lerin başından kalma küçük, prosedürel bir sistem dilidir; ondan doğan C++ ise sınıflar, şablonlar ve zengin bir kütüphaneyle çok daha büyük bir dildir.
- JavavsJavaScriptJava, JVM için bytecode'a derlenen statik tipli bir dildir; JavaScript ise tarayıcılarda ve Node.js'te çalışan dinamik tipli bir dildir.
- JavavsKotlinJava, kararlı ve her yerde olan özgün JVM dilidir; Kotlin ise yerleşik null güvenliği sunan, Android'de tercih edilen daha yeni ve daha kısa bir JVM dilidir.
- C#vsJavaC# ve Java, birbirine benzeyen statik tipli ve çöp toplayıcılı dillerdir; C# Microsoft'un .NET'inde, Java JVM'de çalışır ve her birinin kendi ekosistemi var.
- GovsPythonGo, hızlı ve eşzamanlı servisler için yapılmış derlenen, statik tipli bir dildir; Python ise veri ve yapay zekâda öne çıkan, yorumlanan, dinamik tipli bir dil.
- PythonvsRPython, güçlü veri ve yapay zekâ kütüphaneleri olan genel amaçlı bir dildir; R ise istatistik, veri analizi ve grafik için yapılmış, araştırmada yaygın bir dil.
Ekipler ve Süreç3 karşılaştırma
- AgilevsWaterfallAgile çalışan yazılımı kısa döngülerle teslim eder ve planı geri bildirime göre uyarlar; Waterfall ise gereksinimden yayına sabit aşamalarla ilerler.
- ScrumvsKanbanScrum işi belirli roller ve hedeflerle sabit uzunlukta sprint'lere böler; Kanban ise aynı anda süren iş sayısını sınırlayan, pano üzerinde sürekli bir akıştır.
- AgilevsScrumAgile, yazılımı küçük ve sık adımlarla, geri bildirimle geliştirmeyi savunan değerlerdir; Scrum ise bunu roller ve sprint'lerle uygulayan bir çerçevedir.