Ana içeriğe geç

Bootloader

Önyükleyici

Okunuşu
butlodır
Güncellendi 2 dk okuma

Bu sayfayı paylaşın

Bağlantıyı gönderin, tanımı bağlantısıyla birlikte alıntılayın ya da kendi sitenizde bir kart olarak gösterin.

https://softwaredictionary.org/tr/terimler/bootloader

Kısaca

Bootloader, bilgisayarın firmware'i başladıktan sonra çalışan, işletim sistemi kernel'ını belleğe yükleyen ve denetimi ona devreden küçük bir programdır.

Bootloader nedir?

Bir bilgisayarı açtığınızda CPU tam bir işletim sistemini kendi başına yükleyemez. Önce anakarta yerleşik firmware, yani modern PC'lerde UEFI ya da eski olanlarda eski BIOS, donanımı denetler ve başlatır. Ardından işi diskteki işletim sistemi kernel'ını bulmak, belleğe yüklemek ve başlatmak olan bootloader'ı çalıştırır.

UEFI sistemlerde firmware, EFI System Partition denen küçük, FAT biçimli bir bölümü okur ve orada saklanan GRUB, systemd-boot ya da Windows Boot Manager gibi bir bootloader programını çalıştırır. Eski BIOS sistemleri ise diskin ana önyükleme kaydından (master boot record) 512 baytlık kod çalıştırırdı; bu kod da daha büyük bir ikinci aşamayı yüklerdi. Bootloader işletim sistemleri ya da kernel sürümleri arasında seçim için bir menü gösterebilir, kernel'a başlatma seçeneklerini iletir ve kök dosya sistemine ulaşmak için gereken sürücüleri içeren bir başlangıç RAM diski yükler. Secure Boot etkinken her adım bir sonrakinin dijital imzasını kontrol eder; böylece kötü amaçlı yazılım kendini önyükleme zincirine sokamaz.

Bootloader, bir oyundan önceki sahne yöneticisi gibidir: binanın ışıkları zaten yanıyordur, ancak birinin başrol oyuncusunu sahneye getirmesi, senaryoyu teslim etmesi ve kenara çekilmesi gerekir. Telefonların, yönlendiricilerin ve diğer gömülü aygıtların da bootloader'ı vardır ve bir Android telefonda bootloader'ın kilidini açmak, üreticinin imzalamadığı bir işletim sistemini başlatmasına izin verir.

Bootloader çoğu zaman firmware ile karıştırılır. Firmware anakart üzerindeki bir çipte yaşar ve ilk o çalışır; bootloader ise diskte saklanır ve işletim sistemi kurulumunun bir parçasıdır. Bootloader ayrıca kernel de değildir: işi kernel başladığı anda biter ve ardından kernel ile Linux'ta systemd gibi ilk process'i başlatmanın geri kalanını devralır.

Önemli noktalar

  • Bootloader, firmware'den sonra ve işletim sistemi kernel'ından önce çalışır.
  • Kernel'ı bulur, belleğe yükler ve ona başlatma seçeneklerini iletir.
  • UEFI sistemlerde EFI System Partition üzerinde bulunur.
  • İşletim sistemleri veya kernel'lar arasında seçim yapmak için bir menü sunabilir.
  • Secure Boot imzaları kontrol eder; böylece önyükleme zinciri kurcalanamaz.

Örnek

Linux'ta önyükleme kurulumunu incelemekbash
# Show the kernel command line that the bootloader passed
cat /proc/cmdline

# Check whether the system booted with UEFI or legacy BIOS
[ -d /sys/firmware/efi ] && echo "UEFI" || echo "Legacy BIOS"

# List UEFI boot entries and the boot order
sudo efibootmgr -v

Sık sorulan sorular

Bootloader ile BIOS veya UEFI arasındaki fark nedir?

BIOS ve UEFI, anakartta saklanan, donanımı başlatan ve ardından bootloader'ı çalıştıran firmware'lerdir. Bootloader ise diskteki, işletim sistemi kernel'ını yükleyen yazılımdır.

GRUB nedir?

GRUB (GRand Unified Bootloader), Linux için en yaygın bootloader'dır. Birkaç işletim sistemini başlatabilir ve açılışta bir menüden kernel seçmenizi ya da önyükleme seçeneklerini düzenlemenizi sağlar.

Bootloader'ın kilidini açmak ne demektir?

Telefonlarda ve bazı diğer aygıtlarda bootloader normalde yalnızca üretici tarafından imzalanmış işletim sistemlerini başlatır. Kilidi açmak bu kısıtı kaldırır; böylece, genellikle aygıt güvenlik için verilerini sildikten sonra, özel bir işletim sistemi kurabilirsiniz.

İlgili sayfalar

Bu sayfada bir hata ya da eksik mi gördünüz?Düzeltme önerin

Daha fazla

Ayarlar