Kitap 14 · Programlama DilleriSayfa 12 / 33

Fortran

Formula Translation

Okunuşu: fortran

Güncellendi 3 Ekim 20262 dk okuma

Kısaca

Fortran, 1957'de IBM'de bilim ve mühendislik hesapları için geliştirilen ilk yaygın yüksek seviyeli dildir; yüksek performanslı hesaplamada hâlâ kullanılır.

Fortran nedir?

Fortran, IBM'de John Backus'un yönettiği bir ekip tarafından geliştirildi ve 1957'de yayımlandı. Adı formula translation'dan (formül çevirisi) gelir: bilim insanları matematik formüllerini neredeyse kâğıtta göründükleri gibi yazabiliyordu, derleyici de bunları elle yazılmış assembly kadar hızlı makine koduna çeviriyordu; bu da insanları yüksek seviyeli dillerin pratik olduğuna ikna etti.

Dil, delikli kart döneminden bu yana çok yol aldı. Fortran 90 serbest biçimli kaynak kodu, modülleri ve bütün diziler üzerinde işlemleri getirdi; Fortran 2023'e kadar uzanan sonraki standartlar da nesne yönelimi, coarray'lerle paralel programlama ve C ile birlikte çalışabilirlik ekledi. gfortran ve Intel'in ifx'i gibi derleyiciler onu modern donanımda hızlı tutar.

Fortran, süper bilgisayarlardaki sayısal işlerde güçlü olmaya devam ediyor: hava tahmini, iklim modelleri, hesaplamalı akışkanlar dinamiği, fizik ve kimya simülasyonları. NumPy, MATLAB ve R'nin perde arkasında kullandığı BLAS ve LAPACK gibi temel sayısal kütüphanelerin kökleri de Fortran'a dayanır.

Sık yapılan bir yanlış, Fortran'ın yalnızca eski kod olduğunu düşünmektir. Yeni bilimsel kod hâlâ onunla yazılıyor, çünkü dizi sözdizimi ve derleyicileri sayı hesaplamayı hem basit hem hızlı yapıyor. Dizileri sütun öncelikli (column-major) saklanır ve varsayılan olarak 1 indeksinden başlar; bu da C ya da Python ile veri paylaşırken önemlidir.

Önemli noktalar

Fortran, bilimsel hesaplama için 1957'de IBM'de geliştirildi.
İlk yaygın yüksek seviyeli dildi.
Modern standartlar modüller, dizi işlemleri, OOP ve paralellik ekler.
Süper bilgisayarlarda hava, iklim ve fizik simülasyonlarını hâlâ o çalıştırır.
BLAS ve LAPACK gibi temel sayısal kütüphaneler Fortran'dan gelir.

Örnek

Modern Fortran'da bütün diziler üzerinde işlemlerf90

program waves
  implicit none
  integer, parameter :: n = 1000
  real :: t(n), y(n)
  integer :: i

  t = [(real(i) * 0.01, i = 1, n)]   ! fill an array
  y = sin(t) * exp(-t / 3.0)          ! operate on whole arrays, no loop

  print '(A, F8.4)', 'Maximum: ', maxval(y)
  print '(A, F8.4)', 'Mean:    ', sum(y) / n
end program waves

Sık sorulan sorular

Fortran hâlâ kullanılıyor mu?

Evet, bilimsel ve mühendislik hesaplamalarında. Süper bilgisayarlarda çalışan birçok hava, iklim ve fizik kodu Fortran ile yazılmıştır ve bu alanlardaki yeni projeler hâlâ onu kullanıyor.

Fortran neden hızlıdır?

Tasarımı, örneğin dizilerin bellekte nasıl çakışabileceğini kısıtladığı için, derleyicilerin sayısal döngüleri ve dizileri optimize etmesini kolaylaştırır; onlarca yıllık derleyici çalışması da tam olarak bu tür koda odaklanmıştır.

FORTRAN ile Fortran arasındaki fark nedir?

Büyük harfli FORTRAN, FORTRAN 77'ye kadarki eski sürümleri anlatır. Fortran 90'dan beri ad yalnızca baş harfi büyük olarak yazılır.

İlgili sayfalar

Bu sayfada bir hata ya da eksik mi gördünüz?Düzeltme önerin