Assembly Dili

Assembly dili, bir bilgisayarı programlamanın insan tarafından okunabilir en düşük seviyeli yoludur. Her satır genellikle tek bir makine komutuna karşılık gelir; mov (bir değeri kopyala), add veya jmp (başka bir komuta atla) gibi kısa bir anımsatıcı ile onu izleyen yazmaçlar ya da bellek adresleri gibi işlenenlerden oluşur. Assembler adı verilen bir program bu metni, işlemcinin gerçekte çalıştırdığı ikili makine koduna çevirir.

Tek bir assembly dili yoktur: x86-64, ARM64 veya RISC-V gibi her işlemci mimarisinin kendi komut kümesi ve dolayısıyla kendi assembly dili vardır; hatta tek bir mimarinin x86 için Intel ve AT&T stilleri gibi birkaç sözdizimi bile olabilir. Assembly, doğrudan yazmaçlarla (registers), yani işlemcinin içindeki minik ve son derece hızlı depolama yuvalarıyla ve bellek adresleriyle çalışır; yüksek seviyeli anlamda değişkenleri, tipleri ya da döngüleri yoktur. Döngüler ve koşullar karşılaştırmalar ve atlamalarla kurulur.

Bugün çoğu geliştirici assembly'yi hiç elle yazmaz, çünkü derleyiciler mükemmel makine kodu üretir. Yine de önyükleyicilerde (bootloader) ve işletim sistemlerinin en alt katmanlarında, sıkı sınırları olan gömülü mikrodenetleyicilerde, SIMD (tek bir komutun birkaç değer üzerinde çalışması) gibi özel komutları kullanan performans açısından kritik rutinlerde ve tersine mühendislik gibi güvenlik çalışmalarında kullanılır. Bir derleyicinin assembly çıktısını okumak da kodun donanımda gerçekte ne yaptığını anlamanın yaygın bir yoludur.

Assembly dili sıkça makine koduyla karıştırılır. Makine kodu, CPU'nun yürüttüğü ham ikili veridir; assembly ise aynı komutların insanların okuyup yazabildiği metin temsilidir. Ayrıca WebAssembly'den de farklıdır; adına rağmen WebAssembly, herhangi bir fiziksel işlemcinin assembly dili değil, tarayıcılardaki ve diğer çalışma ortamlarındaki sanal makineler için taşınabilir bir bayt kod biçimidir.